Peywendîya Sînemaya Nurî Bîlge Ceylan Bi Kurdan Ra

 

 

Mendiş, remayiş,şîyayîş û agêrayiş krîz û problemanê serekeyê kurdan ra yî. No hetî ra mîyanê sînemaya Nurî Bîlge Ceyaln û kurdan de têkilîyêk esta. Semeda ke remayiş, şîyayişê kurdan xosernêbîyayişê înan ra yena, hetê strukturî ra  sînemaya ey ra cîyawaz benî. 

Eka netewa kurd de verîcû bi sînema û edebîyat,muzîka xo bişo krîz û problema mendiş, remayiş,şîyayîş û agêrayiş  çareser bikero, komela ma de bedelîyayişêko radîkalî bivirazîyo. Xora sînema û edebîyata kurdî de no dîyardeyî zaf ca gênî. Fîlma, Vîr a Burhan Ateş û Hazirîyek Bo Derengmayînê ê Aram Dildar, romanê Gulên Şoran ê Eta Nehayî û Gava Heyatê yê Lokman Ayebe…  Mendiş, şîyayiş,remayiş û agêrayiş her yew bi serê xo krîz û problemêk o. Kurdêk ver xosernêbîyayişê xo remêno şono la remayiş xo dir krîza xo(nê)bîyayiş ano, mendiş arafê, dihet bîyayiş o, agêrayişê de xopêgirewtiş nêvirazîyêno; o ke agêrayo gîlêk çîn o ke tepişo, newe ra remayiş beno, hetobîn ra no krîzê agêrayiş, mendişê de zî esto, manêno nêşêno xo pê çîyêk bikero. 

Fikrê mi no yo ke, hetê çareserkerdişê no probelman û krîzê xo ma şîyênî sînemaya Nurî Bîlge Ceylanî ra zaf çîyî bimûsî…

Hata verî temaşekerdişê Kasaba mi teyna fîlma ey ya Ahlat Ağacı, serra 2018ê de mi Enqera de sînema de temaşe kerdibî.  Embazêk rewşa xo yê WhatsAppê de vîdeoyêk bar kerdbî; şîîrêk Ehmed Arîf bi dîmenê fîlmêk amêbî wendişî, dîmenî vîdeoyî zaf bala mi antî, mi waştî ke ez bimûso ke nê dîmenî ê kamcîn fîlmeyî.  Têkilîya bi fîlma Kasaba ra no qaîde virazîyaye.

Fîlma Kasaba(Qesaba) bi muhteşemîya xo ya estetîk, hîssîyat û bandorîya sînematîk, fotografîk, teknîk û problematîkê xo ra ez mest kerdo.

Yew hetê fotogtafîkî, Kasaba muhteşemîya xo ma nawnêna. No hetî ra ez mest kerdo, tew zaf zî no hetî ra bandor kerdî mi. Her kareyê fîlmî kî ra zaf çîyî vanî.

Hetê fotografîkî ra ruhê kî, her dîmenê fîlmî dir kewno têkilîyî, dîmenî kî gênî zereyê xo, bi no dîmenan raywanîya xorînî û tarîyanê ruhê xo, hişê xo bikerî, seka kî sindiqanê kîlîtkerdeye ruhê xo bi no dîmenan akerî. Hetê mîstîk, metafîzîkê no dîmenan esto, seka merdim bişo bi no dîmenan xo biresno teberê fîzîkî, derbarê a dinyayê de xo roşn bikero. No dîmenî seka hişê kî ya bidusî, kî nêşênî hişê xo ra dera bikerî ê hende bandorî kenî, kî serobîn kenî û lerznênî, seka ceyranî kî bigîro. Bi padusnayiş kî de nerehetî, bêhuzurî, fikrîyayiş dayiş  virazênî. Bi no dîmenan kî dest bi fikrîyayiş kenî. Seka verî temaşekerdişê fîlmî de kategorîyanê hişê kî de malzameyêk çîn bî ke aqil ser o bifikiro, êyî seba fikrîyayiş benî malzeme, venganeya hişî pir kenî.

Diyîn zî hetê problematîkê ra; çîyî ke xo rê kerdî problemî, derdî, kulî qalîteya xo nawnêna ma.

Temayê esasîyê fîlmî, xalîtî, terkbîyayîş, teynatî, ecizî û boytengîya canî, feqireyê, bêkesî, neçarî, xoza, gedeyî,  neşayî, poşmantî, memnunnebîyayiş û taşra yo.

Fîlmî xo ser biproblembîyayişê mekanî;melbendî; çolterî ra; ser ra awan kena. Têkilîya bajar û dewî-çolterî, zereyîn û teberîn, mehelî û globalî, averkewtiş û apeymedişê de mendiş, remayîş;şîyayiş û agêrayiş fîlmî de problematîze beno.

Fîlmê de hîrêbarîya dapîr- bawkalî, lajan û tornan esta. Fîlmê de di lajî dapîr û bawkalî estî. Lajêk ra tornêk nameyê Elî yo, lajo binî ra di tornî; keynayêk û lajêk  estî. Çimê tornanê gedeyanî ra ma pêrodayişê dapîrûbawkalî, laje û tornî vênênî: Fîlmî de Elî zî  sey pîyê xo remayîş, şîyayîş fikrîyêno, pîyê ey qeseba ra rewna ra remayo, Elî şîyayîş, lajo binî perwerdeyêk baş dîyo, entelekuel bîyo,  şîyo Ameriqa, zaf hetan ra xo aver berdo la agêrayo amêyo qeseba, di hebe zî doman ey estî, o zî agêrayiş, dapîr û bawkalî zî mendiş  temsîl kenî.

Hîrêyîn fîlmî hete munaqaşayanê ra, dîyalogan ra muhteşemîya xo nawnêna ma. Peywendîya mendiş, şîyayiş û agêrayişê de ma munaqeşeyê bawkalî, laje, torne vênenî.  Bawkalî mendo la seka qe tehmêk cuya xo nêgirewto. Laje agêrayo, pîyî yanî bawkalî lajê xo ra vano ke “ma semeda ke ti hînî nêrî tîya ma ti daye wendiş la ez fehm nêkeno ke ti çira agêrayî.” Laje, agêrayo la gîlêk çîn o ke tepişo, xo pê bigîro. Hetê wende û zanaye ra zaf xorîn o la qesaba de strukturî çîn î ke na xorînîya xo bi kar bêro. Bawkalî tornê xo ra vano “ to şîyî esker, amêyî, to dest bi kamcîn karî kerdo ya ti erzîyeye ya zî to caverdayo, ti hama nacaxêk rê dimi nêbîyî.”

Çarîn, fîlmî hetê fonksîyonê ra muhteşemîya xo ma nawnêna. Dîrektorî bi hîrêbarîya bawkalî, laje û torne de bedelnayişê xulasaya sosyotarîxîye tirkan ê hewtay serranê peyên nîşane ma dano. Cayêk munaqeşe de Elî vano, “ qe girîngîya heskerdişê wetanî seba mi çîn a.” Tîya de dîrektorî emareyanê nasnameyê newa û bedelnayişê erjanî nîşanê ma dano.

Kasaba senî bibîyanî sakînê weyra cuya xo ra memnun û şa bibîyanî, bikeyf, bihuzur, bieşq, bimemnunîyet biciwîyanî? Kêmîya muhteşemîya Kasaba na ya ke, Nurî Bîlge Ceylanî krîzê mendiş, şîyayîş, agêrayişê de çareserîyek pêşkeş ma nêkeno. Agêrayiş esto la reya dîyîn remayiş zî beno.  Mesela lajî agêrayo la seba ke lajî weyra pê çîyêk xo bigîro, ganî se bikero? Tornê domanê ke pîl bîyî seba ke neremî ganî se bibo?

                        

Merdim çira wazêno biremo, şîro yan zî koçî bikero? Awropa, Ameriqa, Stenbolê de çinayî esto ke zafane wazênî biremî şîro ewcayanî? Hetê ekonomîk, kulturî, hunerî, ewlekarî, îhtîyacanê bîyolojîkî ra  cewabê arzûyan ey dano naye ra. Hetobîn ra  zî remayîş û şîyayiş merdimî  sîstema kapîtalîstî ra yena. Na sîstemî, însanî zaf kerdo çimvêşan û mirdnebîyaye, tetmînkarîya şayînî, seksî, alkolî, werdiş û şimitişî.

Çareserîya mesela tam zî bi awankerdiş, bedelnayişê mekanî;qeseba,dewî, bajarî,welatî û  însanan girêdîyeya. Şairê Kurd Berken Bereh hewl dano bi şiîre bajerêk awan bikero. Eka ma fîlmî ra bipersî çira karekterê fîlmî qeseba ra hes nêkenî, ciwîyayişê aye ra memnun û keyfweş nîyî? Yew feqirtî ya, di, senîtîya însanê;Elî tewr zaf zî rîdî însanan ra wazêno biremo, hîrê zî, mekan bi xo yo.  La fîlmê de raşt ra raştî mekan yanî qeseba  yena problematîzekerdişî. Mekan cewabê arzû û waştişan karekteranê xo nêdano. Lajo entellektuelî nêşêno potansîyelê xo bikarbêro.

Xora derdê dîrektorê na fîlmî de çîn o ke seba meseleya xo cewabêk yan zî çareserîyek bido ma, derdê ey nawitiş û teswîrkerdişê mesele bi xo yo. La ez no fikir de yo ke fîlmanê xo bînan de çareserîyan pêşkeş ma keno, çimkî  mîyanê heme fîlmanê Nurî Bîlge Ceylanî de yewbînî temamkerdiş û cewabe yewbînî rê şawitiş zaf esto. Eka ez mîyanê Ahlat Ağacı û Kasaba de têkilîyî virazo, ez şêyêno no çîyêk bivajo ke, sehneyê peyênê Ahlat Ağacı de laj;Sînan û pîyî ha bîr kenênî, la ma nêvênêne ke awe dîya yan zî nêdîya, eka awa bivênî Sînanî nêremo û nêşîro, weyra de xo pê çîyêk bigîro. Semeda herakerdiş û xorînkerdişê meseleya pêşkeşîya çareserîyan; fîlmanê xo binan de bajarî awan kerdo, însan bedelnayo ma ganî verê xo bido fîlmanê bînanê Nurî Bîlge Ceylanî.

Fîlmografîya Nurî Bîlge Ceylan:

1995-Koza,1998-Kasaba,2000-MayısSıkıntısı,2002-Uzak,2006-İklimler,2008-ÜçMaymunlar-2011-Bir Zamanlar Anadolu'da,2014-Kış Uykusu,2017-Ahlat Ağacı,2021-Kuru Otlar Üstüne(Hama temam nêbîya).

 *Ev nivîs berî di hejmera çarem a Kovara Sinemaya Serbixwe de hatîbû weşandin.

RESENÎYA MÛZÎKÊ RÊNCBER EZÎZÎ

 

Çi hetê cuyê ra, çi hetê însanîtî ra, çi hetê kurdperwerî ra, çi hetê şoreşgerî ra û çi hetê hunermendî ra, kamcîn hetî ra beno wa bibo la Rêncber Ezîzî her hetê ra însanêko bêhempa yo, mûhîm o, qedir û qiymet ey berz o.  Rêncber Ezîzê  hîrês û yew serre a ke dînyaya xo bedelna lê kamcîn hetê ey ra beno wa bibo la hama zî ha  dînya ma de ciwîyêno.

La çi heyfo ke mergê ey ra dima derbarê ey de  hata nika xebatî ke bîyî engîştanê yew destî nêvernênî;  Teyna Dogan Karasu derbarê ey de bi nameyê Dinya d' yo darê ma: Rêncber Ezîz, kitabêk amede kerdo. Hetê kurdperwerî û cuya ey de: Seyîtxan Kurij hetê ey kurdperwerî çend kesanê bînan zî  derbarê cuyê ey de çend nuşteyî nuştî.  Û çend xebatê ke zerê kesatîya ey amêya vengkerdişê zî bîyî.  Ez averî de behsa no xebatan bikero.  Resenîyêka mûzîk Rêncber Ezîzî esta.  La hetê mûzîkjenîya ey de xebatêk nêamêyakerdiş û çîyêk nêameyo nuştiş. Hata nika mûzîkjenî kurdan ra çewî  serê resenîya hunerî ey de bi xorînî nêfikrîyayo,  serê xo nêdejnayo, xo nêbetalnayo, mûzîkjenîya ey ra çîyêk nêmûsayo.  Nayê ra mi ke resenîya mûzîkê Rêncber Ezîzî ferq kerdibi. Na pabendî de mi waştî ez çîyêk binuso. No nuşteyê de zî ez hewl dano ku hetê orjînalîya mûzîkjenîya cîpers bikero, bikeno û resenîya mûzîkjenîya Rêncber Ezîz seba mûzîka kurdkî ya ewroyîn problamatîze bikero. No problamatîze bêro mûnaqaşekerdiş û derheqê na persî de bêro fikrîyayiş.

1.MÎYANÊ KIRDANÊ SUNNÎYANÊ DE MUZÎKÎ

Kurdan ra grubê komelkîya kirdan, mîyanê xo de sey kird, kirmanc, dimîlî û zaza xo namê kenî. Bînê mantixa no namekerdişê zî  dîn-mezhebî estî. Kirdî ke xo kirdî û zaza name kenî; şafîî yî, êyê ke xo kirmancî nameyê kenî; elewî-qizilbaşî yî û êyê ke zî xo dimîlî name kenî hanîfî yî.  Hetê mezhebe-dînan ra dicayî bîyayişê kirdanî  mîyanê xo de zî di qategorîyê mûzîkê ê kirdanê sunnîyan û eleweyan veto ortê. Semeda ke merkezê no nuşteyî de mûzîkê kirdanê sûnnîyan esto, mîyanê  înan de cayê muzîkî problamatîze keno nayê ra nêdekewno mîyanê mûzîkê elewîyanî.

Gelo senî yew tarîxê mûzîkê kirdanê sûnnîyanî esto? Eka tarîxê mûzîkê kirdanê sunnîyan ra ma biewnî. Tarîxê mûzîkê kirdanê sûnnîyan bi Rêncber Ezîzî  serranê hewteyan de dest pê keno. Eynî wextî de bi ey mûzîkê kirdanê sûnnîyanê biteknolojîk zî tarîxê de vejîyêno meydanî. Verî Rêncber Ezîzî, mîyanê kirdanê sûnnîyanê tarîxêkêkî fekkîyê mûzîkê esto. Tarîxê ra verî Rêncber Ezîzî de  xêncî kilaman, deyîran, lorikanê... fekkî û sey ensturmananê lulî, dewol, zurna ra sewbîna çîyan ma sebaretê mûzîkê de nêvênênî.  Verî Rêncber Ezîzî mîyanê înan de  tradîsyonî mûzîkê fekkî bîya. Her çiqasê verî Rêncber Ezîzî de tradîsyona mûzîka fekkî estbîya zî la ancî zî mîyanê kirdan de tradîsyona mûzîk aver  nêşîya, zaf apey menda. Tradîsyon fekkîyê mûzîk tradîsyonêka pêt, dewlemend, averkewta nêbîyaya eka awa bibîyanî mûzîkê ma yo modern hîna bihêz bibîyanî. Mesela se û panças  serrî ra verî kamcîn deyîrvaj û kilamvajê înan estibî? Ma zaf rew nêşîrî serrîyanê çewrêsan û pançasan û şeştanê de kamcîn kilamvajê û mûzîkjenê kirdanê sûnnîyan estîbî?  Kê persêka wînayîn tarîxî ra bipersî tarîxê tu cewabê nêdano kê.

Verî Rêncber Ezîzî de yanî verî teknolojîzêkerdişê mûzîkê kirdan sûnnîyan de mîyanê kirdan de cayê mûzîk çiyî bî?   Mîyanê şarî de hîrî cayê mûzîk estbî.  Serekeyê cayê mûzîkî mîyanê kirdanê sûnnîyanê de veyveyî bî. Veyveyan de hem bi yew fek ra deyîrî vatênî hem zî govendî kay kerdênî.  Dawul û zurna ke mîyanê şarî de peyda bîyî xo rê vatiş xo rê kaykerdiş zî hêdî hêdî hawanîya.  Davuljen û zurnajen kirdan ra nêbî aşikan û poşeyan ra bî.  Dawul û zurna teberî ra kewtî mîyanê mûzîkê kirdkî yî.Diyîn zî  gama ke cemaatê pêser bibîyanî keso ke vengê weş bî deyîrî vatênî. Xora mûzîkjen zî çîn bî teyna mîyanê dewanê de tayê kesî estbî deyîrî vatênî no kesan ra deyîrvaj vajîyanî.   Deyîrî, kilamî, lorîkî ke amênî vatiş, anonîm bî û spotanê amênî viraştiş û mîyanê komelî de vîla biyanî. Temayê înan zî eşq, qehramantiyî,  derbarê cuyê,  hadîseyêka sosyolojîk bî. Fonsîyona înan bi vîro qolektîfe dir esta.  Seba nuştişê çîn bî mûmkîn nîyo ke ma behsê kilaman, deyîran nuştiş bikerî. Mîyanê kirdanê de cayê hîrîyînî mûzîk, mûzîkê bêvate bî; bi lulî amênî îcrakerdişî. Lulîbendî mîyanê şarî de wayîrê prestîjê bî.  Mîyanê kirdanê entsturmanê tewr verîn lulî ya, kesanê  ke zananî lulî bicenî înan ra lulîbend vajîyêno.  Fonksîyona ruhanîya lulî cenitiş mîyanê şare de estbî.  Peydabîyayişê radyoyanî ra dima lulîbendanî ke lulîya xo cenanî bi radyoyon vengê înan amênî qeydkerdişê, bi no hawa mîyanê şare de vîla biyanî.  Çiqas radyo hetê qeydîkerdişê vengê lulî ra bandorêka pozîtîf kerdî hetobîn ra bêfonksîyonêkerdişê lulî de zî bandorêk negatîf kerdî.    Faktorê negatîfê radyoyê teynda serê lûlî de çîn bî, radyo amêyîşê Bakûrî de têsîra asmîlasyonî  hîna zaf zêdina.     Lulîbend û deyîrvajî derbarê xo bi mûzîk nêkerdênî sey hobî mûzîk dir aleqedarî bîyênî. Nayê ra pazarêkî mûzîk zî çîn bî. La wextê ke teberî ra dawuljen û zurnajenî ke kewtî mîyanê mîyanê kirdanî, înan ke veyveyanê de cenanî heqê xo girewtênî.  Seba ke lulîbendê û deyîrvajê mîyanê komelî de vîla nêbîyî û nêbîyî girseyî, seba ke teyna kesan de mendî nayê ra averî nêşîyî, sey dengbêjeyê nêbîyî tradîsyonî. Xora  tradîsyona "dengbêjeyê" zî mîyanê înan de çîn a. Dengbêjêkî mîyanê kirdan ra vejîyayî înan bi kirdkî nîyî kirdasî deyîr û kilamê xo vatî. Kê şîyênî biresî na netîceyê ke mîyanê kirdan de verî teknolojîzekerdişê mûzîkê de cayê ey cayêko şenik girewtbî û mûzîkî mîyanî şarî de vîla nêbibî, apeymend bî, averî nêşîbî.

Çira mîyanê kirdanê sûnnîyan de mûzîk aver nêşîyo, apey mendo? Çend faktorê sosyolojîk û dînî estî ke bîyî sebebê mîyanê kirdanê sûnnîyan de apeymendiş û avernêkewtiş, vîlanêbîyayişê mûzîk î. Neyî:  1. Nêzdîbîyayişê Dîn- Mezhebî 2. Dewîjbîyayiş 3. Komelêka Girewtabîyayiş 4. Komaleya Bêwendiş û Nuştişbîyayiş.

Mîyanê Kirdanê sûnnîyan de sedemê bîngehînê apeymendişê mûzîk  sûnnîtî yo. Sûnnîtî de dîrekt mûzîk amêyo qedexekerdişê nêamêyo qedexekerdiş ez nêzano la mîyanê kirdan  sûnnîyan de fehmê û qenaetêk wînayîn esto.  Hemverê averkewtişê mûzîkê kirdanê sûnnîyan de  bîyo asteng î.  La ez wazêno tespîtêk giring bivajo; mîyanê kirdan de mûzîkê kirdkîyê elewîyan zaf averî şîyo la mûzîkê ê sûnnîyan zaf apeymende mendo.  Sebebê ney zî dîn o; mîyanê elewîyan averşîyayîşê mûzîkê de bandorê dînî pozîtîf bibî la mîyanê sûnnîyan de negatîf bîyo.Her dînî-mezhebî de nêzdîbîyayişê û fehmeyê înan bi mûzîk cîya yo.  Elewîyeyê de mûzîk û bawerî mîyanê yewbînanê de helîyayî. Bawerî bi mûzîk xo ana ziwanî.  Rîtuelê bawerîyê xo bi tembure û  şuwareyanê kenî. Kê şîyênî bivajî ke elewîyeyê estbîyayişê xo serê mûzîkî ra awan kena. La eynî rewşê seba sûnnîtiyê derbazdar nîyo. Fehmê û nêzdîbîyayişê sûnnîyeyê seba mûzîk zaf negatîf o.  Nayê ra mîyanê kirdanê sûnnîyan de mûzîk apey mendo û averî nêşîyo.

Sedemo dîyîn dewîjbîyayiş o.  Mûzîkê mehfumo ke bajarî yo.  Dewî seba  averşîyayiş û vîlabîyayiş mûzîkî şert û mercanî, îmkananî pê nêanî,  seba ke kirdî bi ekserîyetî dewan de ciwîyanî nayê ra mûzîk averî nêşîyo. Eka kirdanî bajaran de zî biciwîyanî  o wext yewna tarîxê mûzîkê kirdanê sûnnîyanî bibîyanî.  Mavajîm ke eka sûnnîtiyê de zî sey elewîyê mûzîk bihelîyanî o wextê mîyanî kirdanê sûnnîyan de zî mûzîkî averî bişîyênî. No sedemanî  ra mîyanê kirdanê sûnnîyan de mûzîk averî nêşîyo.

Sedemo hîrîyî û çarîn girewtebîyayîşê û newendebîyayişê komelî kirdan o.  Cografyayê ke kirdî tê de ciwîyênî  cografyayê ke koyî ya.  Hem rîdî cografya ra hem zî kirdî seba ke dewan de teberî dir zaf nêdekewtênî tekîlî, hetobîn ra sebebê newendebîyayişê komelî kirdan ra; mîyanê kirdan de wendiş û nuştiş da-çewrês serreyanê peyênan de vîla bîyo,  no sedeman ra mûzîk apey mendo.

2. RÊNCBER EZÎZÎ : RÊNCBER EZÎZ NÊŞÊNÎ BİEWNO LA DÎYÊNÎ

Rêncber Ezîzî yew serrîya xo ra dima sebebê nêweşîyêka ra çimanê xo vîn keno, beno kor. Têkîlîya  ewnîyayişê û vênayişê de çimê kamî ke weş î şîyênî ewnîyênî la herkes nêşêno bivêno. Rençber Ezîz nêşênî biewno la vênanî. Êyê ke çimê weş û war bî înan ra hîna weş dîyênî.  

Rençber Ezîzî serra 1955ê de Çolîgî de maya xo ra bîyo, hîrês û di serrî emrê kerdo.  Serra 1988ê de Almanya de bi şaîbanê dînyaya xo bedelnaya. Têkîlîya ey bi mûzîk ra şenikîya ey de dest pê kerda û hata mergê ey dewamê kerdo. Verî mergê xo de bi nameyê " Hesreta Azadî" albûmêk veto.  No albûmê ra vêşêrî gelek kilamê bi qeydkerdişê vengê ey mîyanê şarî de vîla bîyî.   Rêncber Ezîzê ke kilamê ke xo ra pey verdayî, no kilamê qe kihênî nêbenî. Rêncber Ezîzî bi kirdkî, kirdaskî û tirkî kilamê vatî. Ziwanê kilamanê giranî Kirdkî yî.  Eka ma deyîranê Rêncber Ezîzî hetê tewîrê ra qatorîzê bikerî gelo çend qategorî bivejî meydanê; 1. Kilamê Kurdperwerî û Şoreşgerî 2. Kilamê Hîsî 3. Kilamê Sosyolojîk:  Gelek çîyî sosyolojîya Kurd û Kurdistanî mûzîkê Rençber Ezîzî de bîyî kilamî.

Çend serrî peyênan de bi hîşmedî wazîyêno hem zerê kesayetî ey hem zî  zerê mûzîkê ey wazîyêno bêro vengkerdişî, derheqê ey de ferasetek newe awan bikerî, ey bikerî sey gûza pûçî. No serranê peyênan de  derheqê Rençber Ezîzî de tîyatro yenî viraştiş la ziwanê no tîyatroyan bi kirdkî nîyo bi tirkî yo. Muhtewaya tîyatro zî raştîya Rençber Ezîzî ra zaf dûr o.  No rojan peyênan de zî projeyêka mûzîk seba Çolîg amêbî viraştiş, no projê de zî  deyîrêka ey amêbî vatiş la deyîra ey amêbî sansûrkerdişî.

 Gelo emreyê Rêncber Ezîzê hîrîs û di serrî de çend kilamê ey estî yanî kilamanê Rençberî çend hebi amêyî qeydkerdiş? Dima ra amêyî dîjîtalîzekerdişê? Gelo çend kilamê Rençber Ezîzî estî? Hata nika albûmêkî Rençber Ezîz vejîyayo. Nat û dotê gelek deyîrê ey estî.   Ma kurdî wayîrê mîrasê Rêncber Ezîzî nêvejîyênî. Kilamê eyî ke  nêameyî arşîvkerdiş û dîjîtalîzekerdişî gelek î. Ganî hill averî no berhemî ey bêrî arşîvkerdiş û  bi profosyonelane bêrî dîjîtalîzekerdişî.

3. RESENÎYA MÛZÎKÊ RÊNCBER EZÎZÎ

Çira mûzîkê Rençber Ezîzî resen o? Çende sebebê ey estî; 1.Bandora Mûzîke Ey 2. Ûslubê eyo ke ciyawaz esto 3.  Antî-Qolanyal û Heqiqatî eşkerakerdiş 4.  Vateyê Deyîranê ey

 3.1 BANDORA MÛZÎKÊ EY

VENGÊ EY : Rindîya vengî çîyo ke subjektîf o. Goreyê kesan bedelîno. Mûzîkjenî ke vengê înan mi rê resen yeno, înan ra yew zî Rençber Ezîz o. " Were saqî hata kengî neşoyîn ji dilê vê cengê"  Na risteya Melayê Cizîrî de Mela bi şerabê cenga zerra xo pak keno la Rençber Ezîzî bi vengê xo jenga zerrî şiwêno.  Kê ke Rençber Ezîz goştarî kenî, vengê ey derdanê kê, xemanê kê, dejanê kê, kulanê kê, kê ra esterêno. Kê vanî qey kê maya xo ra newe bîyî.  Vengê Rençber Ezîzî de şa û şadî, bextewarî, keyfberzê û keyfgeşê esta.  Vengê Rençber Ezîzî kê teslîmîyet çîn o, vengê têsîrêkê ke keno kê tim xo ver danî.

VİRAŞTİŞÊ HÎSSÎYATI: Resenîya mûzîkê Rençber Ezîzî de mûzîk xo îfadekediş û tasdiqkerdiş nîyo û viraştişê hîssîyatîyê  cuyahes û dînyahezî yo. Hîssîyato melankolîk û merghesî(ölü sevicilik) nêvirazêno. Yanî maturbasyona dejan çîn o. Rençber Ezîzî bi mûzîkê xo hîssîyatê ke pozîtîf û cuyahes û dînyahez awan keno.  Kê ke Rençber Ezîzî goştarî kenî kê bêhevî kê benî hêvîdar î. Kê bêkeyf bî kê benî keyfdar î. Kê xemgîn bî kê benî bextewarî. Kê rîbermî bî kê benî rîhiwîya ye.  Rençber Ezîzî bi mûzîkê xo ruhê halîyata kê tesdîq nêkeno kê ruhê halîyatê ke tê de kê ey ra vejêno.  Mûzîkê Kurdkî zaf tayê hunermendî estî ke no hetê înan de esto. Taybetîya bîngehîna resenîya Rençber Ezîz no xususîyet o.

BANDORA ROŞNKERDIŞÊ Û AVERBERDİŞ Û CIPERSKERDİŞÊ : Rêncber Ezîz bi mûzîk wazêno komelî û ferdan roşn bikero û înan averî bêro. Nayê ra mûzîkê xo de wazêno sey bîndestî, xoradûrkewtiş bido ciperskerdiş û rexnekerdişê.

3.2  ÛSLÛBÊ  EY

Ûslubê Rêncber Ezîzî senîn o?  Hîsan û rewşan, netîceyanê: dejan, xeman, birînan, cîyabîyayiş, caverdayiş, mergî, nêçareyê, bêhêveyê, eşqa platonîk dramatîze û trajedîze nêkeno û goştarîkerdoxê mîyanê înan de nêfetesnêno. Ûslûbêk ê eyê mîzahî, protestkar,  heneker û serhildêr esto. Bi no ûslûbê keyfê goştarkerî hîna geş keno.

 

3.3 MÛZÎKÊ RÊNCBER EZÎZÎ DE ANTÎ-KOLANYALÎZM Û HEQÎQATÎ

Rewşa parçebîyayişê welatê kurdanî, şer û mûcadeleyê  azadbîyayişê kurdanî hemberê dagîrkeran de,  mûzîkê Rêncber Ezîzî de cayêko taybetî gêno. Tayê wazênî bi çek tayê wazênî bi qelem tayê wazênî bi sînema la Rêncber Ezîzî waştênî bi mûzîkê welatê xo azad bikero.

Rençber Ezîz kilamanê xo de heqiqata Kurd û Kurdistanî bêtersî qirêno. Heqîqat çi ya? Pênasêkerdişê heqîqatî çîyo ke zaf zor o. Xora teyna heqîqatêk çîn a zaf heqîqatî estî. Heqîqatî razber û şênber estî.  Heqîqatêk mûzîkê Rençber Ezîzî de esta,heqîqatêka şênber a,  haqîqatê ke herkes zano la kesêk nêûtorono bivajo. Heqîqatê ke hetê dewletan ra wazêyêna bêro korkerdiş û çînkerdişê. Heqiqatêka bedelo pill wazêna. Xora dima ra Rençber Ezîzî bi cuya xo bedelî na heqîqatî eşkerakerdiş dano.

3.4 ZIWANÊ DEYÎRAN EY

Sey mûzîkê ey, ziwanê  kilamanê ey zî resen o. Ziwanê kilamanê  bi senteksta kurdkî nûsîyayî.  Deyîrê ey hetê vate ra zî zaf xorîn î.

4. MÛZÎKA KURDKÎ YÊ EWROYİN  ZAF ÇÎYÎ ESTO KE ŞÎYÊNO MÛZÎKÊ RÊNCBER EZÎZÎ RA BIMÛSO

Tarîxê mûzîkê kirdanê sûnnîyan bi Rençber Ezîzî dest pê keno.  Hata serranê di hezaranî Rençber Ezîzî ra  dima hima hima mûzîkjenî nêvejîyayî.     Di hezarî  ra dima mûzîkjenî ke vejîyaya neyî: Mehmet Akbaş, Esrarê Deyîr, Kerem Sevînç, Mûcahît Goker, Şarik Apo,  Koma Vengê Sodirî, Koma Zazvaj,  Rodî, Sasa Serap, bi qismî Mehmet Atlı û no serre peyên de zî Sasa Serap û Adir Jan vejîyayî.  Înan ra teberî  mûzîkjenê amator û mahalî estî.  Kirdî her hetî ra komala ke ereymende ya. Nayê ra mûzîkê ewro yê Kirdkî qe qeymê kirdan nêkeno. Teyna mûzîk nîyî romanê, hîkaye, şîîr  zî qeymê ma nêkenî. Xora sînema, rêzfîlmî, tîyatro, telewzîyonî ûsb hima hima çîn î.  Seba ke babeta mûzîka ma teyna behsê mûzîk bikerî.  Gelo rîdî qeymênêkerdişê mûzîkî kirdî senî îhtîyacê xo yê  mûzîkî tedarîk kenî?  Zafanê kirdaskî  û tirkî  yan zî ziwananê bînan ra goştarî kenî.  Qeymênêkeno ke kê ziwanê xo rê mûzîk goştarî bikerî gelo wazîyetî senî têsîr keno psîkolojî, qrakterî, ruhê kirdanî? Na persê wa hetêkî de bimano mûzîkê kirdkî û bi temamîyê mûzîkê kurdkî yî ewro amêyo mendanî mûzîkêko melankolîk o.   Mûzîkê ke kirdkî yê ewroyînê melankolîze bîyo. Mûzîka kirdkî de qe keyf, şa, bextewarî... nêmendo. Malmîsanij şîîrêkê xo de vano " lulîya ma senfonîya derd û kulan"  kê şêyînî wîna vajî ke mûzîkê ma bîyo senfonîya derdan, kulan, dejan, xeman... î. Mûzîkê tim kê raverdê de dano ciwîyayiş.  No hawa mûzîkê zî zerara ke zaf gird dano kurdanî!   Mûzîka kurdkî ya ewroyînê ke melankolîze bîyo seba ke  xo melankolîzebîyayişê xo ra bişiwo zaf çîyî estkî mûzîkê Rêncber Ezîzî ra bander bibo.  Nayê ra gere mûzîkjenî kurdkî newe ra ageyrî serê  mûzîkê Rençber Ezîzî.  Çimkî mûzîkê Rêncber Ezîzî de cewherê mûzîkê resen û mûzîkê azadker esto.

*No nuşte verîcû hûmareyê hîrêyînê Kovara Ziryabê de amêbi weşanayiş.

Peywendîya Zayendî û Bedenî de Rijnayişê Ferasetê Bedeno Arzûnêbîyaye

                                 

 Dinya de her çî;babetî, fenomenî bena wa bibo erja û giringo ke bêro xebtîyayiş. Erjabîyayîşê înan yewbînan ra zaf yan zî tunêk nîya. Erjatî û girîngîya her babetî goreyê xo bedelîna. Nayê ra raşt nîyo ke zanistî mîyanê înan de goreyê erjatî û giringîye hîyerarşîyan bivirazî. Labela no tespîte seba ferdanî  derbasdar nîyo çimkî ferdî çîyêko subjektîf o, nayê ra normal o ke erjatî û giringîya fenomenanî goreyê ferdanî bivurîyo. Beden û zayendî  semeda mi di fenomenî tewr giring û erja yî. Kê şîyênî  zaf hetanê bedenî û zayendî ser o bixebetî; binûsî, problematîze, cigêrayiş û wenekenitiş bikerî. Kamcîn hetî beno wa bibo her hetî beden û zayendî ser o xebtîyayiş; erjayîn û giring o.

1.Beden

Dinya de însanî bi bedenê xo mewcûd beno.Bê bedenî ruhî bi teyna serê xo nêşêno mewcût bibo. Bedenî raşt ra raştî bi komel û kultur ra têkildar o. Mekanîzmaya komel û kulturî de zî her struktûr, element û normê komelî xo ser o bedenî ra înşa keno, wazêno ser o bedenî de kontrolê bivirazo, mûhendîsîya îdeolojîyê xo ser ey de tayîn bikero û sinoranê ey dîyar bikero, encamê de zî ey kedî bikero. Nayê ra azadnêbîyayişê bedenî vejîyêno ortê. Michel Foucault berhemê xo yê "Tarîxê Zayendî" de îqtîdarê  dekewto tewr mahremîyetê ferdanî; wextê zayendî yî, îqtîdar wazêna ferdî senî, kamcîn tewiran û krîteran de seks bikerî, dîyar û kontrolê bikero. Dînê îslamî, wazênî mudaxaleyê û kontrolê her çîyê bedenê însananî bikero,nîmune wazêna însanî bi kamcîn lingî şîrî tuwaletî zî bellî bikero.

 2.Azadnêbîyayişê Bedenî

Gelo dinya de komelêk û kulturêk esto ke tê de beden azad bibo? Ez îhtîmal nêdano ke komelêk û kulturêk wînayîn bibo. Hima hima heme komelan de beden azad nîyo.  Beden, tu hetêk ra azad nîyo. Bedenî bînî îktîdar û hegemonyaye norm û struktûran komelî de yo. No zî her hetî ra bedenî dekerdo bînê şîddetan.Xora azadnêbîyayiş şîddet o; hem fîzyolojîk hem psîkolojîk hem zî sembolîk o. 

3. Bînê Şîddetan de Bîyayişê Bedenî

Bedenê her hetî ra ha bînê şîddetê her îktîdar,  sîstem, duzen, mekanî, habîtus û strukturanê komelî sey dîn, ehlaqî, perwerde, eskerîye de yo. Hedefo sifteyînê îqtîdar, beden o. Cayo ke îqtîdar esto; ewca de beden ha bînê şîddetê yo. Îqtîdarê her çî ra verî wazêna ser o bedenî de kontrolê xo bivirazo. Alano umumî de şîddetê birehetî nêşîyayişê huwîyayiş. Kar û xebatê de bedenî şîddetê mehkumê wextêk, mekanêk û şer û mercan beno. Piragirewtişê de zî bedenî bînê şîddetî de yo.

Ehlaqî bi xo estbîyayişê xo şîddet o.  Beden komelo modern de bînê şîddetê kamerayanê ewlehî de yo. Şîddetê her mekanî, awanî serê bedena cîyawaz o.  Beden tewr zaf ha bînê şîddetê têndûrîstî û dîyetî de yo. Sey normanê porê xo wîna nêbî awa biqesnî, goşarê xo goşê mekî, serê xo padayî... Bedenî rê planêk û programêk ferzkerdiş şîddet o. Sîstemê dinyayê ewroyîn kapîtalîzm o. Cewherê kapitalizm de beden esto.Kapitalîzm xo serê bedenî ra awan kena. Kapîtalîzm de bedenî ha bînê şîddetê sektorê estetîk, rindetîyê û moda de yo.

4. Tekîlîya Zayendî û Beden

 Beden û zayendî raştê ra raştî yewbîn dir têkîldar î.Bê bedenî ruhî bi teyna serê xo nêşêno mewcût bibo. Dinya de însanî bi bedenê xo mewcûd beno. Bê zayendî zî cuya bîyolojîk nêna dewamkerdişî. Bedenî bi zayendî xo newe ra afirnêno. Zayendî zî bi bedenî mewcudîyet veynêno. Bi estbîyayişê xo, mewcûdîyetê yewbînanî temam kenî.  

Zayendî mekanîzmaya komel û kulturî de hem hetê muhtewa hem hetê mana hem zî hetê form ra vurîyêna, komplîke bena.  Zayendî, bi bedenêko bînê ra hewlê arzûyê temambîyayiş o. Zayendî bi arzû ra têkîldar a. Arzû zî xozaya însanê de esta; bîyolojîk a. Mekanîzmaya komel û kultûrî de verîtîya zayendî de hînî dewamîbîyayişê bîyolojîk nîyo. Hetê bîyolojîkî ra dewamê însanî têkîlîya zayendîya camerd û cenî de qewimîyêno labela têkîlîkewtişê zayendî de xêncî cenî û camerdî sey hemzayendî, bîseksuelî, transeksuelî  çend tewîrê zayendîyê bînî zî virazîyeyî. Verîtîya zayendî de zewq û haz girewtiş hîna verî yeno. Zayendîyo bi heskerdiş û eşq zî pa dima ra yeno. Zayendî beno zewq û hazî.

5. Objeya Arzûyî

Zewq û haz bîyayişê zayendîye bedenî keno objeyê arzûyan. Ferdî benî objeyê arzûyanê yewbînanî. Ferdî sey objeyî arzû xo pêşkeş yewbînanî kenî. Mîyanê ferdanê de musabaqa û reqabetê hîna zaf bêro arzûbîyaye virazîyêna. Pazarê arzûkerdişan yewbînanî virazîyêna. Hegel, dîyakletîka efendî û kole de dîyar keno ke:"kole wazêno hetî efendî ra bêro qebulkerdiş." Komelî de bedenêk gama ke bedenêko bînî arzû kerdî, wazêno hetê o/ayê bedenî ra bêro qebulkerdiş. Tîya ra bedeno arzûbîyaye û arzûnêbîyaye vejîyêno. Mîyanê  bedeno arzûbîyaye û arzûnêbîyaye de dîyakletîka efendî û kole virazîyêna. Eşqa platonîk tîya ra vejîyêna çimkî arzûya bedenî yewhetîn manêna.  Dîyakletîka efendî û kole de aşiqê eşqa platonîk, pozîsyona kole; arzûnêbîyaye de yo. La wexto ke arzûyê ferdanî muqabile yewbînanî bîyî eşqî, arzû pê yena.

6. Bedeno Arzubîyaye

Bi sînema; fîlmanê, rêzfîlmana, reklaman, fîlmanê pornoyî, înstegramî, mankenan û namdaran îmajê bedenê arzûbîyaye yeno înşakerdiş û viraştişî.  Îmajo ke amêyo înşakerdiş, camerdo zixm,pêt, şedîyaye, derg û dekerde, qasîn... o cenî zî çîjê û kulî xişn, lew masneye ...ya. Xoaverberdiş û karîyerkerdişê;bi  bedenanê ke hîna zaf bêrî arzûkerdiş ra têkîldar o. Na dîyarde her çiqas semeda kar û gurî derdasdar bibo zî, camerdî wazêno bi ney xo hîna zaf bikerî objeye arzûbîyaye. Sîgmund Freud , "bînê her kerdenaya însanî de zayendî esto" bi na tespîta xo objebîyayişê bedenî îfade keno. Cenîyî zî bitaybetî goreyê fîzyolojî; rindeyê û delaleya xo wazênî hîna zaf bikerî objeye arzûbîyaye.  Arzûbîyayişê bedenî camerd zengîntî,hêz, statû, karîyer o, ê cenîyan zî rinde û seksîbîyayiş o. Bedeno ke çiqas rinde û ciwaneya xo vîn keno, arzûbîyaye ê hende kêm beno.Arzûbîyaye yan zî arzûnêbîyaye bedenêkî ney  dîyarker î. Nayê ra her ferdî nêşêno her çîyî arzû bikero, arzûkerdiş goreyê potansîyel û wayîrbîyayişanê ey/aye bedelîno. Çîyêk objeyê arezûya ma nîyo, no çîyî arezûyê ê yewna kesî beno. Sinorê wayîrbîyayişê ma arezûyê ma dîyar kenî nayê ra arzûyê kesêkî hêzdar û nêhêzdar yew nîyî.  Bedeno arzûbîyaye pê xo bawer o, hesbîyaye yo, la bedeno arzûnêbîyaye pê xo bawer, hesbîyaye nîyo.

7. Bedeno Arzûnêbîyaye

 Se beno ke û çira bedenêk nêno arzûkerdiş?  Ewro taybetmendîya serekeya îmajê bedenê arzûnêbîyaye de qelewbîyayişê yeno. Semeda zeîfbîyayiş sektorêk virazîyeya. Labela serdema mîyanîna Awrupa de qelewbîyayiş xususîyetê sifteyînê îmajê beden arzûbîyaye bî. Nayê ra senî îmajê bedenê arzûbîyaye yeno înşakerdiş, eynî ê bedenê arzûnêbîyaye zî yeno înşakerdiş. Bedeno arzûnêbîyaye tebermendiş o. Deja, buhranê bedenê arzûnêbîyaye zaf giran û nêna tehamûlkerdişî. Bedeno arzûnêbîyaye bêşa û bêkefy û her çî ra nefret keno.

Beden, fenomeno ke statîk nîyî dînamîk o, her wext yeno vurnayiş û hetê kokimbîyayişê şono; bedeno ke kokim bîyo nêno arzûkerdişê, şîyana xo ya arzûbîyaye vîn keno, ewro ferdî ciwan biasî, xo ciwanêr bikerî no semed ra sektorêk virazîyaye. Her gama de îhtîmal esta ke bedenî qezayêk derbas bikero, zaf hetan ra bêro bedelnayiş:Bedeno arzûnêbîyaye bedeno ke butunîya ey rijîyeya, "anormal" bîyo.

8. Rijnayişê Ferasetê Bedeno Arzûnêbîyaye

Îmajê bedeno arzûbîyaye û arzûnêbîyaye hîşê ferdan de ferasetêk-algîyêk viraşto.  Gelo mumkuno ke no no ferasetî bêro şiktayiş? Mumkun o ke bedeno arzûnêbîyaye bêro arzûkerdiş?Berî cu û dinyaya newe ha cewabê na persa de ya. Merdim tersêno ke bedeno arzûnêbîyaye de bikewe temasî, verar bikero, xo pano, destê xo pano labela  bi mi; eşq, şa û huzur ha bedeno arzûnêbîyeye de yo. Bedeno arzûnêbîyaye dir tekîlîkewtiş azadbîyayiş o. Argûmanê  mi zî tam nîyo labela tîya ra pey yewna nuştê de dewamê bikerî.

  

*No nuşte  verîcû hûmareyê 10ê Kovara Psychology Kurdî de weşanîyabî. 

 

Mimkuniya Jiyana Bêbirîn û Bievîn, Qudreta Şiîrê û “Radîşo”

 

                                       


Eşqeke mişt bextewerî di dawiyê de çawa dibe birîn û subjeyên xwe birîndar dike?

Ulus Baker ji Deleuze neqil dike, Deleuze dipirse; “Çima, her eşq, her jiyîn, her bûyer me birîndar û parçewesle dike. Çima hemû bûyer cureyek ji şewbekê, şerekî, birîndarbûnekê an jî mirinekê ne?” Deleuze digot, “Em tu carî bi bûyerê re wekhev nabin, an em zûhatî ne an jî pir derengmayî ne; an em gelekî lezgîn in an jî gelek pasîv in, an em gelekî li pêş in an jî bi qasî ku nikaribin bigihêjinê em dûr in.” An ev e: “Jiyana min a ku ji min re bêhêz û şikestî tê, ji nav destên min diçe û winda dibe”; an jî ev e: “Yê ku li hemberî jiyanê qels e ez bi xwe me, yê ku min serobin dike, jiyana ku tiştên xwe yên tekane yên ku tu eleqeya wan bi min re tune ye, dirijîne û radixîne holê.” 

Li gorî têgihîştina xwe ez vê pasajê parçe bikim. 

Çima her bûyer û her jiyîn însan birîndar û serobin dike? Çima tiştekî wekî evînê bêhempa aşiq û meşûq birîndar dike? Çima însan her tûşî bûyerên giran ên wekî şewbe, şer, nexweşî, pîrbûn û mirinê tê? Mamoste Hêjar di risteyeke şiîra xwe ya ku bi nav û deng bûye de dibêje, “Ax mirdin le kiwêy? Jiyan kuştimî.” Ev riste Seydbûna însan û seydvaniya jiyanê ji kûr ve nîşanî me dide û li ber çavên me radixe ku jiyan çawa bi xwe birîn e. 

An em zûhatî ne an jî derengmayî ne, an em aktîv in an jî pasîv, an em gelekî bilez in an jî gelek hêdî ne, an em gelekî li pêş in an jî gelekî li paş in, an em gelekî dûr in an jî gelekî nêz in…. Çima însan nikarin bi bûyerê re wekhevbûna xwe pêk bînin? Çima bi bûyer û zeman re wekhev nabin? Çima daxwaz û arezûyên me bi wext û bûyerê re hev nagirin û em bi jiyanê re dikevin nav pevçûnê? “Benim sana erken/Senin bana geç kaldığını”... Ev risteyên Murathan Mungan wekhevnebûna bi zeman re nîşanî me dide.

Birîna însan ji ku tê? Ji jiyanê tê an jî ji wî/wê tê?

Gelo însanê bêhêz, bêqudret, jênehatî, şikestî û wendabûyî ye yê biproblem an jî jiyana ku me tarûmar û serobin û birîndar dike?

Jiyan û însan… di navbera wan de têkiliyeke çawa heye?

Li hemberî jiyanê şiyan û qudreta însan çi ye? Em xwedî şiyan û hêz in, ne ku bêşiyan û bêhêz in. Jiyan tiştên ku li jiyanê diqewimin û ti eleqaya wan bi me re tune ye, di xwe de dihewîne, dide der. Ji ber ku însan obje ye, jiyan jî subje ye, em mexdûr in, jiyan bi xwe fail e. Gelo însan ne di xema jiyanê de ye, ew ji bo jiyanê tune ye û jiyan li gor qeîdeyên xwe tevdigere? 

Diyalektîka jiyanê çi ye?

Em însan di nava diyalektîka jiyanê de lîstikvan in, jiyanê çi rol dabe me, em wan rolan dilîzin. Em însan di nava xwe de seyd û seydvanên hev in lê însan li hemberî jiyanê tenê seyd in, jiyan jî her seydvan e. Jiyan her nexweşî ye, ji ber vê, em jî nexweş in û nexweş dibin. Jiyan diyarker e, însan diyarbûyî ne. Jiyan mîmar û însan jî struktur e, jiyan peykersaz û însan jî form e.  Jiyan romannûs-nivîskar û însan jî roman-kitêb e. Jiyan romana însan dinivîse.

Însan çiqas dikare li hemberî jiyanê bibe mîmar, nivîskar û heykeltraş û jiyanê bike form, struktur û kitêb? Însan bibe nivîskar jiyan kitêb e. Însan romana jiyanê dinivîse.

Ferqa qeder û jiyanê çi ye? Jiyan bi xwe qeder e.  Qeder bi xwe jiyan e? Qeder ew tişt in ku bêyî îradeya însan diqewimin. Lê belê însan xwedî şiyana qerardayîn û tercîhkirinê ye, jixwe Deleuze rêjeya biîradebûn an jî bêîradebûna însan li vir ji xwe re nekiriye problem.

Însan xwedî îrade û şiyana qerardayîn û tercîhkirinê ye lê çima encama her tercîh û qerara însan wî/wê birîndar dike? Çima her tercîh û qerar di dawiyê de dibe birîn? Pirsa ku Deleuze jê re li bersivekê digeriya tam jî ev e. Deleuze birîndarkirina jiyanê dikole û jê pirs dike.

Ontolojiya jiyanê gelo xwe li ser “Ez birîndar, nexweş… dikim, nexwe ez heme”yê ava dike?

Însan jiyana xwe bi tercîh û qerarên xwe diyar dike, li vir însan diyarker e, ji ber ku encama her qerarê-jiyînê dibe birîn, însan çiqas dikare vê birînê bike evîn? Çima qerara her jiyîn û her bûyerê dibe birîn lê nabe evîn? Çima jiyan bi xwe ne evîn lê birîn e?

Gelo xelasî ji encama diyalektîka xedar a ku însan ketiye nav heye an tune ye?

Gelo wexta ku însan wekhevbûna xwe bi bûyerê re pêk anî, wê çaxê dikare xwe ji birîndarkeriya jiyanê xelas bike û jiyanê bi evîn bike? Ku em bi zeman û bûyerê re wekhev bibin, dê jiyan jî ji seydvanî û nexweşiyê rizgar bibe?

Em dikarin bi îradeya xwe jiyaneke bihez, bextewer, bikeyf û bicoş ava bikin? Mimkun e ku xwe ji birîndarbûyînê an jî ji birînê biparêzin? Ne ku ji bo ku em birîndar nebin em ji jiyanê derkevin. Em çawa dikarin ji têkiliya seyd û seydvan a bi jiyanê re derkevin. Mimkun e ku em bi jiyanê re diyalektîkeke din saz bikin? 

Ez ji “wekhevbûna bi bûyerê re” jiyana bêbirîn û mişt evîn fehm dikim. Dema ku me însanan bi bûyerê re wekhevbûna xwe pêk anî, dê jiyan jî birînê ji xwe bike. Dê di jiyanê de veqetandineke epîstemolojîk biqewime.

Însan dê wekhevbûna xwe bi bûyer û zeman re çawa pêk bîne?!...

Qudreta şiîrê heye ku dikare jiyanê bêbirîn û bi evîn bike û wekhevbûna bûyer û zeman pêk bîne. Di şiîrên kesên wekî Guillaume Apollinaire, Hölderlin, Rilke, Baudlaire, Şikoyê Hesen, Rimbaud û Miradê Miradan de em rastî vê jiyana bêbirîn û bievîn tên. Lê dê di fokûsa vê nivîsê de tenê Miradê Miradan hebe.

Bêhêzbûna şiîrê ew e ku di şiîrê de jiyana bievîn wekî dinyayeke razber dimîne, hêj jî ev dinyaya razber nebûye şênber. Em bifikirin ku em vê dinyaya razber çawa dikarin bikin şênber? Mînak Efendîno ya Arjen Arî em çawa dikarin bikin şênber?

Di sala 2019an de xelata Pêşbirka Helbestê ya Arjen Arî, bi dosyaya xwe ya Radîşo, Miradê Miradan wergirtibû. Paşê ev dosya wekî kitêb ji Weşanxaneyê Sorê hat weşandin.  Tê de bîst û neh helbest hene, Radîşo ji wan helbestan yek e ku bûye navê kitêbê.

Di helbesta Radîşo ya Miradê Miradan de emareyên jiyana bêbirîn û wekhevbûna bi bûyerê re hene.

“jiyîn, ji wexta ku dest pê kiriye vir ve evînek e

       Ji wexta ku dest pê kiriye vir ve birînek e”

Di wan risteyên Radîşo de Miradê Miradan hem kêmbûneke Deleuze nîşanî me dide hem jî li wî zêde dike. Deleuze jiyanê bi tenê wekî birînê dibîne û ji aliyekî ve wê pênase dike lê Miradê Miradan aliyê din ê jiyanê; evînê nîşanî me dide û dibêje jiyan ne tenê birîn e, evîn e jî û dualîzma birîn û evînbûna jiyanê nîşanî me dide. Têgeha vê nivîsê “jiyana bi temamî bievîn” vê şiîrê da min.  

Ew jiyanê wekî birîn û evînê pênase dike lê em di Radîşo de nabînin ku di şerê evîn û birînê de kî bi ser ketiye û kî jî têk çûye. Di vî şerî de wendaker tune ye. Bi temamî evîn bi ser nakeve lê li bendê bin ku şair dê di dosyayên xwe din de nîşanî me bide bê ka çawa jiyana bibirîn têk biriye û jiyan bievîn bi ser xistiye..

“birîn, b’ hebûnê re dost, bi xwê û xweliyê naqele”

Birîn bi dermanan, darû û îlacan xweş û baş nabe ancax dikare bi dostbûna hebûnê re xweş bibe.

Di şiîrê de, li muqabeleyî “wekhevbûna bi bûyerê re” hewla çareserîkirin, lihevanîn û aştkirina birîn û hebûnê tê. Di Radîşo de, di navbera şerê evîn û birînê de her çiqas serketî tune be jî şair bi awayekî din xwastiye vî şerî çareser bike: Wî hewl daye ku birînê bi hebûnê re aşt bike û li hev bîne. Tiştên ku Deleuze jê re dibêje wekhevbûna bi bûyerê re tam jî ev e. Têgeha bi navê amorti ya Nietzsche jî em dikarin bibêjin beramberî vî tiştî ye.

Gelo pêkanîna aştkirina û lihevanîna birînê bi hebûn û jiyanê re çiqas mimkun e? Mimkun e ku birîn bi hebûnê re bibe dost?  Ma mimkun e ku mirov bi kujerê xwe re bibe dost?

 Hewla mezin a şair ev e ku xwastiye wateya birînê biguherîne; birînê bi hebûnê yanî bi jiyanê re bike dost.  Birînê bike bêzerar, heval, rêheval û dost.  Dost çi ye? Birîn bûye dost, edî bêzirar e, ne xirab e, tiştekî baş e, em dikarin pê bawer bibin, pişta xwe bidin wê.  Dost temamker e. Însan bi dostên xwe, xwe temam dike. Birîn jî bi dostbûna hebûnê, dixwaze xwe temam bike.

Ka em binêrin gelo şair dê di dosyayên xwe yên nû de nîşanî me bide ka çawa ev dostanî kemilandiye û di şerê evîn û birînê de çi bûye. Wekî ku wî gotiye:

 “Bo jiyînê tu ji tiştina venagere:

-mîna evînê, mîna birînê”

 

* Ulus Baker, Dolaylı Eylem, Weşanên Birikim Kitapları, Stenbol 2012 r.477.

* Miradê Miradan, Radîşo, Weşanên Sor, Stenbol 2019, r.17.

* Ev nivîs berî di malpera Sinemaya Serbixwe de hatîbû weşandin.

Fîlma Ikiru ya Akira Kurasawa û Paradoksêka Bingehîna Însanî

                               

                        

Demêkî yo ez xo ra persa; eka doxtorêk mi ra bivajo “di serrî emrê to mendo” ez no di serrî senî bivîrno persêno. Têkildarîya na persê mi de dostêk mi fîlma Ikiru ya Akira Kurasawa pêşnîyazê mi kerdî.

Fîlmêka ê hende biqalîteya; 68 serrî verî, serra 1952 de Ikiru(Ciwîyayiş) kaş bîya la aktuelîteya xo ra çîyêk vîn nêkerdo.

Kurasawa realîteya welatê xo yê Japonya nawnêno ma: Pergala şuxulîyayişê strukturanê dewletî, burukrasî aye, komela aye,  têkilîya pîyî û lajî, psîkolojîya ferdanî… Merkezê fîlmî de çar dîyardeyê serekeyê estî. Yew cuya raştî;persa însanî seba çiyî biciwîyo û cuyî seba çi bibo, di,hezwerî û bextewarî ciwîyayiş, estbîyayiş û cuyî ra zewq û keyf girewtiş, hîrê, mojnayiş û rexnekerdişê  îdareyê pergala burokrasî û  pergala ke ferdî tê de hepsî û bîyî sey robotî, çar, raştê ra raştî êrîşkerdişê û cîperskerdiş dayişê esto.

Babeta fîlmê de karekterê serekeyê fîlmî karmendêko ke hîrês serrî yo ke ha eynî karî de xebetîyêno. “Hîrês serrî cuya ey ra qe çîyêk nêno ey vîrî.” Hîrês serrî sey mumya, robotî ciwîyayo. Rojêk şono doxtor, bander beno ke tewr zaf şeş aşmî emrê ey mendo. Mûsayişê no bîyayişî seranserî cuya ey vurnêna.   

Kê şîyênî bivajî  Ikiru fîlmkerdişê kilma bi nameyê “Life Is Brief” o. Fîlmî xo serî na kilamî ra awan kerdo, fîlmê de atifê aye zaf esto. Na kilamî de verî dest ra şîyayişê, vînkerdişê zemanî, ciwîyayiş mûsayiş o; estbîyayiş, dinya, cu ra zewq û keyf girewtiş, hezwerîya cuyî,  xo şa kerdiş o, qe çîyêk kule nêkerdiş, nêmcet û kêm nêverdayiş, uqte nêverdiş o… Hîrês serrî ra dima qehramanê fîlmî de fikrê “cuyî vir û veng, bêtal, nêşa, bê zewq û keyfgirewtiş sey merdeyêk vîrnaya” virazîyêno. No fikirî hem cîperkerdiş, muhasebekerdişê emrê ey hem cîgêrayişo cuya raştî ciwîyayiş, xo bextewarkerdiş, cuyî ra zewqgirewtiş, estbîyayişê ra tehmgirewtiş  dano ey ver; qe nêbo panç aşme emrê xo yê ke mendo bifeletno…  No fikirî, ruh û laşlerzêk; serobînbîyayişêk kî de zî virazêno, êrîşê kî keno: Kî xo de vanî “ gelo ez zî sey qehramanî cuya xo ha vir û veng vîrnêno.” û cuyî danî kî cîperskerdiş. Ma fîlmî de temaşekerdişê muhasebekerdiş û cîgerayişê qehremanî reydir ma xo de cîperskerdiş û muhasebeyê no fikirî kenî.

Temaşekerdişê na fîlmî deyîra İnsan Ömrünü Neye Vermeli ya Hasret Gültekin erdî mi vîrî. Na deyîrî de yeno cîperskerdişê ke însanî emrê xo sey pere, şeref, rayerêko çetin semeda çiyî xerç bikero. Na fîlmî seka cewabê na deyîrî bido.

Cuya raştî çi ya?  Şêx Ehmed Berzanî no hawa cewabê na persî dano: “ Heyat, helwestêko birûmetî ra îbaret o”.  Ma ke na persî fîlmî ra persayî Akira Kurasawa zî tam sey cewabê Şêx Ehmedî cewabêk dano ma. Qehremanê fîlmî panç aşme peyênê emrê xo de resêno cewabê Şêx Ehmed Barzanî ke cuya raştî; bextewar, zewq û tehm girewtiş, helwestêko birûmetî bi xo yo û karanê başan û rindan kerdiş, xo rê pey berheman verdiş, rindkerdişê dinya û heyat o. Hezwerîya cuyê tewr gird zî no yo.

Şîîra Bajar ê Konstantinos Kavafis de hetêk ra hewla waştişa şiktayayişê pergala cuya xo  hetobin ra zî qebulkerdişê biraştînêbîyayişê no hewlî, teslîmbîyayişê pergalî esto. Qehremanê fîlmî hewla xo bi raşt keno û pergalî şiknêno, vejîyêno teberî aye. Şîîra Bajarî de ezîktî û tersonêkî esta la fîlmî de qehreman tersan, qaxoyan, ezîktî û tersonêkîya xo şiknêno û xo înan ra azad keno. Şeş aşmî mendişê emre ey xobawerî, cesaret dano ey, ey keno bêters û çimsûrî.

Hetêk ra zî fîlmê erîşê ezîktî, teresî û tersonêkîya kî kena û çîyî binê ke kî nêwazênî înan dir têrî bêrî înan dir fîlmî kî rî bi rî ana. No hetî û ra texamûlê  temaşekerdişê fîlmî giran û zor o.

Mîyanê fîlmî û metaforê eşkewta Platonî de têkilîyêk esta. Metafora eşkewtî zêdnaya û aver berda. İnsanî hemverê disê eşkewtêk de bi rêzîlan amêyî bestis û rezkerdiş, teyna vernîya xo vênênî,  pey înan de adirêk esto, bi şewqê adirî sîluetê çîyanê ke pey înan de yo ginêno disê ro, porî raştî wina qebul kenî la rojêk yewî rêzîla xo qerefnêno, vênêno ke raştî qe wina nîya la sekeno çikeno nêşêno xo bido êbinan bawerkerdiş. Fîlm de qehreman pergalî şiknêno û  ê bînan zî roşn û hişyar keno. Sehneyanê peyên de xêncî yewî, heme embazê yê karî serxweş bîyî; qebul û îtraf kenî o raştî û heqiqat o, Soz danî xo ke bibî sey ey la sehneyêko binî de ma vênêne ke eynî tas û hemam î; qe çîyêk nêbedelîyayo,dewamê cuyê xo kenî, pergal zî estbîyayişê xo dewam keno. Mavajî ke eşkewtî de herkes qebul kerdo ke rêzîlşiktayoxê sifteyin raştî û heqiqat vano la kes qe cayê xo ra nêhewelîno, nevejîyêno teberî, herkes sey verî dewam keno, qe çîyêk nêbedelîno.

Qalîteya tewr girda fîlm na ya ke, na paradoksa bingehîna însanî nawnêna ma.

Hayîya însanî her çî ra esta, hişyar o la qe çîyêk zî nêbedelîno, her çîyî sey verî dewamî keno.  Seba muqabilê na paradoksî ez qe raştê termêk nêamêyo. Gelo ma senî şîyênî na paradoksî bi term , pênase û îzah bikerî?  Erjîyêno û raşt o ke ma ser o na paradoksa bifikirî, aye analîz bikerî, seba şiknayişê aye çareserîyan biafirnî. Hata na paradoksî nêşikîyo bedelîyayişê zî nêvirazî!...

Gelo semeda ke însanî nêwazêno pergalê xo; konforê xo bixerepno, tembelî keno, teslîmê tersan û qaxoyanê xo bîyo,  banderî na rewşa xo bîyo, newegerî nêwazêno û nêşêno rîskan bigîro na paradoksî nêna şiktayiş?

                                                 

*No nuşteyê verîcû keyepela Sînemaya Serbixwe de amêbi weşanayiş.

Fîlmanê Sînema De Kirmanckî (Zazakî)*

Ne sînemaya kirmanckî (zazakî) ne zî bi kirmanckî sînema esta. Sînema de tena kirmanckî esto. Xora zaf rew o ke ma behsê sînemaya kirmanckî bikerî.

Gelo semedo ke ma bişî qalê estbîyayişê sînemaya yew miletî  bikerî çi lazim o? Bi yew ziwanî se hebî filmî bibîy zî no nîyêno o mana ke bi ê ziwanî sînema esta. Eke yew miletî mîyanê xo de, xo rê bînyatêk, tradîsyonêk, kozmolojîyêk, felsefeyêk, paradîgma û ekolî  xeliqnay o wext ma şîyênî qalî sînemaya ê miletî bikerî.

Ez nê nuşteyî de cehd kena ke bîblîyografyaya film, kilmfilmî û belgefilmê ke tede kirmanckî qisey beno binusa labelê semedo ke mi fîlmî  eletexmîn kategorîze kerdî  beno ke kategorîzekerdişê mi de xeletî û kêmaneyî bibîy. Eke xebera şima sewbîna filman, kilmfilman û belgefilman ra esta ke tede kirmanckî qisey beno, kerema xo ra înan ra mi haydar bikerê.

Eke şima hetkarîya mi bikerî ez înan yew bi yew temaşe kena hem hetê kategorîzekerdişî ra xeletîyanê xo rast kena hem zî hetê muhtewa ra ez înan ser o fikir û vînayîşê xo nusena.

Mi fîlmî goreyê dergîya qiseykerdişê kirmanckî sey panc kategorîyan tesnîf kerdê:

I.Temamê film tirkî yo, çend sanîyeyî yan zî yew-di sehneyan de kirmanckî qalî beno.

II.Ziwanê filman kurmanckî, tirkî, almankî, îngilizkî yo la çend sehneyan de kirmanckî zî qalî beno.

III.Biqasê kirdaskî û sorankî kirmanckî zî qalî beno.

IV.Temamê filmî nêbo zî zafaneyê fîlmî de kirmanckî qalî beno.

V.Ziwanê fîlmî pêro kirmanckî yo.

 

Filmî

Heta nika bi profesyonelî û bi temamî bi kirmanckî yew film zî nêamêyo ancîyayene. Filmê ke heta nika ancîyayî û tede ca dîyayo kirmanckî nê yî:

I.Temamê fîlm tirkî yo, çend sanîyeyî yan zî yew-di sehneyan de kirmanckî qalî beno.

Serra 1983 de hewa verêne fîlmê Yilmaz Guneyî Dêsî (Duvar) de bi kirmanckî yew deyîre vajîyayaya.

Serra 2007 de fîlmê Mahsun Kırmızıgülî, Milaketa Sipî (Beyaz Melek) de.

Serra 2009 de hewna fîlmê Mahsun Kırmızıgülî, Mi Tîje Dî ( Güneşi Gördüm) de.

Serra 2010 de fîlmê Umur Hozatli, Azadîya Vîndîbîyaye (Kayıp Ozgürlük) de. 

Serra 2015 de fîlmê Mahsun Kırmızıgülî, Mucîze (Muzice) de.

Serra 2015 de fîlmê Ahu Oztürk, Toz Bezi(Girêşê Tûzî ) de.

 

II.Ziwanê filman kurmanckî, tirkî, almankî, îngilizkî yo la çend sehneyan de kirmanckî zî qalî beno.

Serra 2004 de fîlmê Nuray Şahîn, Purtî Taqîb Bike (Tüyü Takip Et) de.

Serra 2009 de fîlmê Aynur Saray, Zara de.  (Ez Înternetî de zaf gêrayo nê filmî la mi no fîlm nêdîyo.)

Serra 2017 de fîlmê Kazim Ozî, Zer de.

III.Biqasê kirdaskî û sorankî kirmanckî zî qalî beno.

Serra 2013 de filmê Hinar Salemî, My Sweet Pepper Land de. Taybetmendîya nê filmî na ya ke karektero sereke yê filmî vernî ra heta peynî kirmanckî qisey keno.

IV.Temamê filmî nêbo zî zafaneyê fîlmî de kirmanckî qalî beno.

Serra 2017 de fîlmê Mehmet Alî Konarî, “Hewno Bêreng” de. Nê fîlmî festîwalan ra gelek xelatî girewtî. Merdim bawer keno ke Mehmet Alî Konar, cehd keno ke sînema de kirmanckî hîna zaf bêro xebitnayene.

                                            

V.Ziwanê fîlmî pêro kirmanckî yo.

Serra 2011 de filmê Fatîh Fahrettîn Ozdemirî Kekê de. Ziwanê nê fîlmî pêro kirmanckî yo labelê film bi prosyonelî ney bi amatorî ameyo antene.

Serra 2019 de fîlmê Lutfu Îrdemî, Pîrebok de. Ziwanê nê fîlmî pêro kirmanckî yo labelê hema qet cayê nêameyo nawitene (mojnayene).

 

Kilmfilmî

Bi kirmanckî çend kilmfilmî estî?  Goreyê tesbîtkerdişê mi heta nika nê des kilmfîlman de tena kirmanckî qisey beno.

Ziwanê nê kilmfîlman tena kirmanckî yo.

Serra 2012 de kilmfîlmê Kamer Erdoganî, Sipe.

Serra 2012 de kilmfilmê Yücel Yavuzî, General.  

Serra 2012 de kilmfîlmê Çetîn Baskinî, Geyrayîş.

Serra 2013 de kilmfîlmê Mehmet Alî Konarî, Baba.

                        

Serra 2013 de kilmfîlmê Gokhan Tunçî, Zimisto Bivejîyo.

Serra 2015 de, kilmfîlmê Caner Canerik Vilika Kowu.

Serra 2016 de, kilmfîlmê Sedat Barış, Pîyê Min Toz Şeker.

Serra 2016 de kilmfîlmê Lutfu Îrdemî, Cênîya Nêeysayî.

Serra 2017 de kilmfîlmê Gokhan Tunçî, Zimisto Vêrd Ra.

Serra 2018 de kilmfîlmê Burhan Ateşî Vîrê.

Serra 2018 de kilmfîlmê Bîngol FMî Se Bî Ma.

Serra 2018 de kilmfîlmê Lutfu Îrdemî, Fotografkêş

                  

Biqasê kirdaskî û sorankî kirmanckî zî qalî beno

Serra 2004 de kilmfîlmê Arîn Înan Arslanî, Ferekî de.

Serra 2006 de kilmfîlmê Arîn Înan Arslanî, Ba û Sî de.

Serra 2010 de kilmfilmê Arîn Înan Arslanî, Perra Berbangê de.

Serra 2020 de kilmfilmê Arîn Înan Arslanî, Bêder  (Antişê nê fîlmî  dewam keno, hema nêqedîyayo.)

                   

Ziwanê sey almanî, îngîlîzî reydir kirmanckî zî qalî beno

Serra 2018 de kilmfilmê Cengiz Akaygun, Dara Mandalînan( The Mandarin Tree ) de

 

Fîlmê Belgekî

Tayê fîlmanê belgekîyanê ke ez tîya tesnîf kena de qet kirmanckî çin a. Labelê semedo ke têkilîya babeta fîlman kirdan ser o ya coka mi nuştî. Pîran Baydemîr û Ahmed Hakan Vergi netêda heme dîrektorê bînî Dêrsim ra yî.  Filmê belgekîyê Caner Canerîkî hetê ziwanê ma ra dewlemend î.   

                     

Caner Canerik

Serra 2006 de, Was (Ot).

Serra 2007 de, Sayd.

Serra 2007 de, Pheti.

Serra 2007 de, Dersimist.

Serra 2008 de, Pirde Sur.

Serra 2009 de, Muya Şha.

Serra 2009 de, Bava Duzgin.

Serra 2009 de, Raa Haq.

Serra 2009 de, 73 Millet.

Serra 2010 de, Bertij.

Serra 2011 de, Phepugun Sesi

Serra 2014 de, Muxtar.

Serra 2012 de, Nava

Serra 2015 de, Gulsosin

Serra 2016 de, Sîpela.

 

Buket Aydın

Serra 2006 de İnsan-ı Kamil

Ziwanê nê Fîlmanê Belgekîyan yê Pîran Baydemîrî pêro kirmanckî yo.

Serra 2010 de, Yo Roj Di.

Serra 2012 de,  Rezon Se[r].

Serra 2013 de, Fecîra.

                          

Bülent Gündüz

Serra 2011 de, Silo Qiz

Veli Kahraman

Serra 2012 de, Zonê Ma Kotî yo.

Ahmet Hakan Vergi

Serra 2017 de, Dewrano.

Serra 2017 de,  Wextêg.

Serra 2020 de, Dûr

Ziwanê fîlmanê belgekîyan tirkî yo, çend sanîyeyî yan zî yew-di sehneyan de kirmanckî qalî beno.

Çayan Demirel

Serra 2006 de, 38 Dersim Katliamı Belgeseli

Serra 2009 de, 5 nolu Cezaevi

Serra 2013 de, Dr. Şivan

Nezahat Gündoğan

Serra 2010 de, İki Tutam Saç: Dersim’in Kayıp Kızları.

Serra 2014 de, Hay Vay Zaman.

Özgür Fındık

Serra 2010 de Qelama Sûre (Kırmızı Kalem)

Serra 2011 de, Kara Vagon.

Hasan Yücel

Serra 1979 de, Dersim Belgeseli

Hira Selma Kalkan-Egemen Adak

Serra 2008 de, Dersimli Seuşen.

Turabi Selçuk-Mehmet Özcan

Serra 2009 de, Dersim de Munzur Baba Belgeseli.

Ali Ekber Yıldız

Serra 2013 de, Dersim Kayıp Tarihi.

Soner Sevgili

Serra 2016 de, Tertele-Yolculuk.

Devrim Tekinoglu

Serra 2017 de, Bindokuzyüzdoksandört

Umur Hozatlı-Cemal Taş

Serra 2018 de, Gaxand

Hasan Saglam

Serra 2020 de Naise Zoni Mem.

 

Merdim bawer keno ke, ziwanê ma, warê sînema de bi xebatanê dîrektoranê sey Mehmet Alî Konar, Lutfu Îrdem, Burhan Ateş, Arîn Înan Arslan, Caner Canerik û Pîran Baydemîrî aver şono.

                       

*No nuşte verîcû hûmara 64înê Kovara Vateyî de amêbi weşanayiş. Tê de mi tayna kilmfilmî îlave kerdî.